KULTURNI centar u Vrbasu postao je važno mesto za čuvanje bogate arhivske građe prikupljene tokom terenskih istraživanja guslarske prakse i tradicionalne muzike u Crnoj Gori, kao i među crnogorskim kolonistima u Vojvodini. Ova arhivska građa obuhvata vredne audio i video zapise o folklornom nasleđu koje je poklonio etnomuzikolog prof. dr Dimitrije Golemović, koji je više od 50 godina sakupljao informacije o izvornom srpskom melosu u više od 500 sela širom Srbije, Crne Gore, Bosne i Hercegovine i Severne Makedonije.
Prof. dr Golemović je, potpisujući ugovor o donaciji sa direktorom KC u Vrbasu, Bojanom Perizom, naglasio značaj ove arhive: „Svaka pesma, svaki zvuk, svaki zabeleženi trenutak nosi deo našeg identiteta i naći će put do svih onih koji u tradiciji ne vide samo prošlost, nego i budućnost.“ Ovaj gest je deo njegovih nastojanja da se folklorna baština, koju je prikupio tokom decenija, vrati zajednicama i mestima odakle je dobijena.
Folklorna građa će biti raspoređena u osam gradova: Aleksincu, Užicu, Boljevcu, Gornjem Milanovcu, Bačkoj Topoli, Vrbasu, Novom Bečeju i Valjevu. Golemović ističe da je kao pobornik decentralizacije kulture smatrao prirodnim da arhivsko blago o guslama donira Vrbasu, poznatom kao epicentar muzike na ovom drevnom instrumentu.
Miljan Vujović, predsednik KUD „Vuk Mandušić“, podsetio je na to da je Vrbas 2004. godine proglašen prestonicom gusala od strane Saveza svesrpskih guslara Srbije, Crne Gore i Republike Srpske. Na osnovu predloga KUD-a i lokalne samouprave, pevanje uz gusle je 2013. godine zaštićeno kao deo nematerijalnog kulturnog nasleđa, a krajem 2018. godine je upisano na Uneskovu reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva.
U Vrbasu je, takođe, pre šest godina podignut spomenik srpskim guslama, jedinstven u svetu, koji je rad vajara Ljubisava M. Srdanovića i visok više od četiri metra. Ovaj spomenik je opisan od strane pesnika Matije Bećkovića kao prikaz „kobajagi neznanog guslara“, koji predstavlja zbirni lik poznatih guslara poput Filipa Višnjića, Tešana Podrugovića i Starca Milije.
Prof. dr Golemović takođe ističe da se tradicija često bolje očuva u dijaspori ili u mešanju različitih kultura nego u njenom centru, naglašavajući koliko je važno čuvanje i prenošenje ovog nasleđa. „Građu o guslama sam ostavio u amanet, uz onaj Zmajev stih: ‘Gde ja stadoh, ti produži’“, poručuje Golemović, podsećajući na važnost kontinuiteta i trajanja folklorne tradicije.
