U tišini prelepih planinskih predela opštine Priboj krije se bogata arheološka baština koja tek treba da se istraži. U regionu je do sada evidentirano čak 138 arheoloških nalazišta, dok broj može biti i veći, što jasno ukazuje na značaj ove oblasti u proučavanju istorije.
Zavičajni muzej u Priboju nedavno je objavio novu ediciju časopisa Testudo, povodom tridesetpetogodišnjice svog postojanja, koja se fokusira na arheološku i kulturnu baštinu ovog kraja, obuhvatajući period od praistorije do srednjeg veka. U njemu su predstavljeni različiti autori koji nude sveobuhvatan pregled značajnih lokaliteta i nalazišta.
Nada Milićević, aktuelna direktorka muzeja, ističe značaj arheoloških istraživanja koja su u fokusu delovanja muzeja. Savo Derikonjić, bivši direktor muzeja, zadužen za arheološka otkrića, bio je ključna figura u prikupljanju podataka o opštini.
Jedan od najznačajnijih lokaliteta je praistorijski rudnik bakra Jarmovac, koji datira iz 5500. godine pre nove ere. Derikonjić napominje da je Jarmovac jedan od najstarijih arheo-metalurških centara na Balkanu, s bogatom kolekcijom rudarskih okana, ostataka alatki i tragova samorodnog bakra. Istraživanja koja su počela 1937. godine i nastavila se kroz međunarodne projekte, potvrđuju kontinuitet rudarskih aktivnosti na ovom mestu.
U muzeju se čuvaju brojni predmeti iz praistorije, uključujući oruđe i keramiku. Posebnu pažnju privlači pronalazak poznat kao „pribojska princeza“, devojčice sahranjene sa dva ratnika, što ukazuje na njeno plemićko poreklo. Njen nakit sugeriše visoki društveni status, dok su ratnici možda bili zaduženi za njenu zaštitu u zagrobnom životu.
Kako se penje iznad Priboja, na planini Bić, nalazi se srednjovekovna tvrđava Jagat. Tvrđava, koja kontroliše Limsku dolinu, ima bogatu istoriju i prolazila je kroz razne rukama tijekom vekova. Iskopavanja su otkrila postojanje starijih slojeva naselja, što potkrepljuje značaj ovog mesta u istoriji regiona.
Na tragovima smestaja nekadašnje tvrđave danas stoje samo ruševine, ali neki elementi, poput zidova i stepenica, ukazuju na to koliko je kompleks bio impozantan. Pored Jagata, postoje i druge srednjovekovne utvrde u Priboju, koje dodatno osvetljavaju bogatu istoriju ovog dela Srbije.
Manastiri Banja i Mažići, takođe deo muzejske postavke, dodatno obogaćuju srednjovekovnu istoriju opštine. U manastiru Svetog Georgija otkriveni su hirurški instrumenti, što svedoči o naprednoj medicini i operativnim zahvatima u tom periodu.
Arheološke i kulturne vrednosti Priboja, koje potiču iz duboke prošlosti, nastavljaju da privlače pažnju i inspirišu generacije, a nova istraživanja i nalazi doprinose razumevanju složene istorije ovog područja.
