Sjedinjene Države nastavljaju da koriste sankcije kao ključni alat spoljnoj politici prema Zapadnom Balkanu, sa 398 aktivnih sankcija prema pojedincima, kompanijama i organizacijama u regionu, prema podacima Glasa Amerike. Od ovog broja, najveći deo sankcija se odnosi na Bosnu i Hercegovinu (177), dok Srbija, Kosovo, Sjeverna Makedonija, Albanija i Crna Gora slede sa 80, 60, 46, 23 i 11 sankcija respektivno. Sankcije su najčešće usmerene ka pojedincima, a ne čitavim državama, a među njih su uključeni visoki zvaničnici poput Milorada Dodika, Aleksandra Vulina i Nikole Gruevskog.
Ričard Nefju, ekspert za sankcije, ističe da su sankcije način da SAD deluju na „neprijateljske aktere“ i da vrše pritisak na one koji donose političke odluke. Tijekom prva dva perioda sankcija, između 2001. i 2004. godine, fokus je bio na ratnim zločinima i destabilizaciji regiona, dok je od 2021. godine naglasak prešao na korupciju i pretnje miru, ali i na invaziju Rusije na Ukrajinu.
Među najnovijim sankcionisanim pojedincima su Milorad Dodik, kao i ključni članovi njegovog okruženja, koji su se našli na listama OFAC zbog podrivanja institucija BiH i korupcije. Dosadašnje sankcije su uključivale i visoke zvaničnike iz zemalja Balkana koje ugrožavaju stabilnost i poštuju međunarodne sporazume.
Džon Smit, bivši direktor OFAC-a, objašnjava da je jedan od glavnih ciljeva sankcija promena ponašanja pojedinaca označenih kao pretnja. „Većina ovih sankcija ne odražava snagu samo jedne vlade, već reflektuje težnju da se stabilizuje situacija”, kaže Smit, naglašavajući da su sankcije, iako to često nije očigledno, veoma ozbiljan signal.
Nefju podseća da su američke vlasti postavile bankama u BiH upozorenja da ne posluju sa sankcionisanim osobama, što je rezultiralo zatvaranjem računa i time otežalo normalno poslovanje mnogih učesnika na tržištu.
Pokušaji zaobilaženja sankcija su takođe evidentni, sa izveštajima da se u Republici Srpskoj otvaraju nove firme na sličnim adresama kao preduzeća pod sankcijama, ali su američke vlasti češće prepoznale i sankcionisale takve pokušaje. Na primer, restoran Agape, povezan sa Goricom Dodik, zatvoren je zbog gubitka računa, pokazujući kako sankcije direktno utiču na lokalna preduzeća i zaposlenike.
Zakonodavni okvir koji omogućuje uvođenje sankcija se oslanja na stari Magnitski zakon. Ove sankcije ne uključuju samo finansijsku i ekonomsku izolaciju, već i zabranu ulaska u SAD, što je dodatni motiv za promenu ponašanja sankcionisanih.
Zanimljivo je da se percepcija sankcija razlikuje među zemljama Balkana. Na primer, u Albaniji i Severnoj Makedoniji su političari često distancirali od sankcionisanih pojedinaca, dok u BiH i Srbiji mnogi od njih se i dalje nalaze na visokim političkim funkcijama, što izaziva sumnju u efikasnost sankcija.
Analizirajući uticaj američkih sankcija, stručnjaci su saglasni da bi njihova efikasnost mogla biti veća uz podršku Evropske unije, posebno zbog imovine i interesa evropskih kompanija i zvaničnika u tim zemljama. Ipak, neslaganja među članicama EU često ometaju zajedničku akciju.
Na kraju, iako sankcije mogu doneti neke promene, stvarne posledice često zavise od lokalne političke dinamike i reakcije institucija u zemljama koje su pod sankcijama. U nekim slučajevima, oni koji su sankcionisani koriste situaciju da se predstave kao žrtve političkog progona, što dalje komplikuje problem efikasnosti američkih mjera.
