Narodni muzej u Leskovcu nedavno je predstavio novu publikaciju koja donosi dragocene rezultate terenskih istraživanja i popis svih arheoloških lokaliteta na području opštine Crna Trava. Ova studija predstavlja prvi sveobuhvatni pregled arheoloških nalazišta u ovoj opštini na jugu Srbije i deo je dugogodišnjih napora Arheološkog odseka Muzeja u Leskovcu da evidentira sve značajne lokacije unutar Jablaničkog okruga.
U okviru ovog projekta, arheolozi Vladimir Stojanović, Julijana Pešić i Vladimir Stevanović, uz stručne konsultacije naučnog saradnika Arheološkog instituta u Beogradu, Aleksandra Bulatovića, registrovali su ukupno 62 lokaliteta. Rezultati njihovog istraživanja objavljeni su u monografiji pod nazivom „Arheološka nalazišta na teritoriji opštine Crna Trava“. Nažalost, kako se stanovništvo ove opštine smanjuje, ističe Stojanović, istraživanje je obavljeno u poslednjem trenutku, jer se bez pomoći lokalnih meštana ne bi mogla pronaći mnoge dragocene arheološke ostatke.
Vladimir Stevanović, rukovodilac projekta, naglasio je da su razgovori sa meštanima bili ključni u potrazi za legendama i predanjima koja su ih usmerila ka potencijalnim arheološkim lokalitetima. „Ponekad je bilo teško doći do određenih lokacija zbog nepristupačnosti terena, gde je pomoć lokalnog stanovništva bila dragocena“, rekao je Stevanović.
U publikaciji su predstavljeni i predmeti prikupljeni tokom tekućih i ranijih sporadičnih istraživanja, kao i mapa sa svim registrovanim lokalitetima. Među značajnijim otkrićima je praistorijska rudarska alatka koja je prvi put registrovana u blizini jednog okna. Takođe su zabeleženi veliki krateri na lokalitetu Čuka, duboki do osam metara, koje su uništili „divlji“ kopači, čime su znatno devastirali arheološke slojeve.
Narodni muzej u Leskovcu već je završio slične projekte za područja Lebana i Bojnika, dok je planirano da se istraživanja nastave u Vlasotincu i Medveđi, a zatim i u Leskovcu, koji je najveći region u ovom okrugu sa 144 naseljenih mesta. Alienin Jablaničkog okruga, 21 od 25 sela Crne Trave ima evidentirane atraktivne lokalitete: dva praistorijska, četiri rimska i 37 srednjovekovnih, dok su kod preostalih lokaliteta nejasne odrednice o njihovoj starosti.
Ovaj projekat predstavlja značajan doprinos manifestaciji „Godina arheologije 2025“, koja slavi 160 godina od početka arheoloških istraživanja u Srbiji. Publikacija donosi ne samo naučna saznanja već i jasan dokument o bogatoj arheološkoj baštini koju Crna Trava poseduje, što nadamo se može privući i pažnju šire javnosti ka očuvanju ovog kulturnog nasleđa.
