Ikona „Sveti Teodor Tiron i Sveti Georgije“, naslikana pre više od tri stoleća zografskim stilom, skriva razne tajne ispod svog gornjeg sloja boje. Ova ikona, rad nepoznatog autora, pripada crkvi u Irigu i predstavlja prvo delo koje je podvrgnuto dubinskoj analizi u eksperimentu započetom pre gotovo dvanaest godina. Tim istraživača, koji se sastoji od trinaestoro stručnjaka iz oblasti nauke i umetnosti, predvođenih profesorom dr Oliverom Klisurić, obavio je obimno istraživanje kako bi razotkrio skrivene detalje ovog značajnog umetničkog dela.
Istraživanje ikone obuhvatilo je korišćenje savremenih tehnika, poput ultraljubičastog i infracrvenog oslikavanja, kompjuterizovane rendgenske tomografije, spektroskopskih analiza i elektronske mikroskopije. Ove metode omogućile su tim istraživača da otkriju skrivene slojeve, pigmente i strukturu drvene podloge, informacije koje su običnom posmatraču nedostupne. Osim profesorice Klisurić, tim čini još nekoliko eminentnih stručnjaka, među kojima su dr Daniela Korolija Crkvenjakov, dr Olivera Nikolić, dr Maja Gajić Kvaščev i dr Velibor Andrić.
Ikona dimenzija 95,5 x 65 cm nastala je neposredno posle Velike seobe Srba pod patrijarhom Arsenijem III Čarnojevićem, kada su se mnogi Srbi preselili iz turskih oblasti u severne krajeve pod habsburškom vlašću. Ova ikona predstavlja spoj tradicionalnog postvizantijskog stila i baroknih uticaja centralnoevropske umetnosti. Profesorka Klisurić objašnjava da se umetnički izraz ikone oslanja na slavnu prošlost srednjovekovne srpske države i nove estetske ideje baroknog slikarstva.
Likovi svetaca, Svetog Teodora Tirona i Svetog Georgija, predstavljeni su sa tužnim, ali odlučnim licima. Njihova koplja su podignuta, simbolizujući Božije vođstvo. Iako su osnovni elementi kompozicije vidljivi, tim istraživača otkrio je mnogo više tokom svojih analitičkih procedura. Istraživanjem je utvrđeno da je ikona prekrivena debelim slojem preparacije, koji je ravnomerno ispucao, kao i niz urezanih linija koje definišu glavne konture.
Eksperiment, koji je započet pre dvanaest godina, obuhvatao je i delimične dijagnostičke metode stručnjaka iz Italije. Tada su radovi na ikoni, uključujući CT snimanje, omogućili otkrivanje optičkih i strukturnih karakteristika koje nisu bile uočljive golim okom. U drvetu na kojem je platno zalepljeno, otkrivena su dva eksera, što je bio važan detalj za kasniji rad konzervatora, dok su i „zakrpe“ na platnu pružile dodatne informacije o njegovom očuvanju.
Uzorci iz ikone poslati su na analizu elektronskom mikroskopijom u Beograd, gde su dobijeni podaci o kemijskom sastavu podloge i pigmentima. Ovo istraživanje je rezultiralo saznanjima da je podloga sastavljena od kalcijum-karbonata, kalcijum-sulfata i ceruzita. Profesor Pavlović je igrao ključnu ulogu u ovim analizama, a proces CT snimanja trajao je samo 12 sekundi.
Večeras, profesor dr Olivera Klisurić će održati predavanje pod nazivom „Anatomija slike“ u Galeriji Matice srpske. Pored svojih akademskih dužnosti, ona vodi master kurs o optičkim metodama u konzervaciji na Akademiji umetnosti, a bavi se istraživanjima u oblasti fizike čvrstog stanja.
Ovaj studijski poduhvat otvara nove horizonte za buduće konzervatore, jer je prvi put primenjena dvoenergetska kompjuterizovana tomografija na ovoj ikoni. Rezultati istraživanja su prošli recenziju i očekuje se njihovo objavljivanje u prestižnom časopisu „Journal of Cultural Heritage“. Na taj način se ne samo doprinosi očuvanju kulturnog nasleđa, već se i uspostavljaju nove metode u analizi umetničkih dela koje će olakšati rad budućim generacijama konzervatora i istraživača.
