Objavljivanjem tri značajne knjige – „Jezičko pamćenje i pesnički oblik”, „Istorija, stalež i stil” i „Roman kao država i drugi ogledi” – završen je trogodišnji projekat koji je obuhvatao sabrana književnoistorijska i esejistička dela Milorada Pavića. Ovaj projekat su zajednički realizovali Kulturni centar Vojvodine „Miloš Crnjanski” iz Novog Sada i Narodna biblioteka Srbije iz Beograda.
Ove knjige su izuzetno značajne za oblast teorije i istorije književnosti, s obzirom na to da su dela Pavića, u toj oblasti, poslednji put objavljena pre 40 godina. Sada su prvi put sveobuhvatno dostupna javnosti, a ukupno devet knjiga raspodeljeno je u tri kola. Prvo kolo obuhvata „Istoriju srpske književnosti baroknog doba”, „Istoriju srpske književnosti klasicizma” i „Istoriju srpske književnosti predromantizma”. Drugo kolo obuhvata „Vojislava Ilića, njegovo vreme i delo”, „Gavrila Stefanovića Venclovića” i „Vojislava Ilića i evropsko pesništvo”. Treće kolo se sastoji od „Jezičkog pamćenja i pesničkog oblika”, „Istorije, staleža i stila” i „Romana kao države i drugih ogleda”.
Milorad Pavić je jedan od najznačajnijih srpskih književnih istoričara 20. veka. Njegovi uvidi u zaboravljene pisce i epohe srpske književne baštine su visoko cenjeni u naučnim krugovima. Ponovno objavljivanje njegovih radova predstavlja značajan doprinos domaćoj i evropskoj akademskoj zajednici, jer ova dela mogu poslužiti kao obavezna literarna referenca. Da bi se omogućio sveobuhvatniji pristup Pavićevom stvaralaštvu, ovi radovi su priređeni prema savremenim tekstološkim načelima, sa dodatnom naučnom literaturom koja obuhvata bibliografska i recepcijska izučavanja od prvog objavljivanja do danas.
Priređivač i urednik ovog značajnog izdanja je prof. emeritus dr Sava Damjanov, dugogodišnji Pavićev saradnik na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu. Njegov doprinos priređivanju ovih dela je ključan da bi se osigurala njihova relevantnost i dostupnost savremenoj publici.
Jedna od najzanimljivijih knjiga, „Roman kao država”, sadrži nekoliko autopoetičkih zapisa, uključujući Pavićevu autobiografiju koja otkriva njegov pogled na vlastitu književnu karijeru. On se u toj autobiografiji izražava kroz zanimljive metafore, napominjući da se njihova spisateljska porodica proteže unazad do 1766. godine. U tom tekstu Pavić ističe kako je do 1984. godine bio među najmanje čitanim autorima u svojoj zemlji, ali nakon objavljivanja „Hazarskog rečnika” postao je jedan od najčitanijih pisaca. Njegove knjige su, do danas, prevedene u oko sto jezika, što je izazvalo njegovo zaprepašćenje. „Ja nemam biografiju. Imam samo bibliografiju,” kazao je Pavić, naglašavajući da je njegov rad ono što ga definiše.
Osim samih knjiga, važan deo ovog projekta je i promocija na predstojećem 68. Međunarodnom beogradskom sajmu knjiga. Na štandu Narodne biblioteke Srbije, ove knjige biće predstavljene javnosti u petak, 31. oktobra, što dodatno potvrđuje njihov značaj. Ova promocija pruža priliku da se upoznamo ne samo sa Pavićevim delima, već i sa njegovim uticajem na srpsku književnost i kulturu generalno.
Ova sabrana dela Milorada Pavića ne samo da dopunjuju postojeću literaturu, već pružaju i nove uvide u bogatu i kompleksnu istoriju srpske književnosti. Pristrasno neizmernom bogatstvu jezika i stilova koji se prepliću kroz Pavićevo stvaralaštvo, čitaoci će moći da dožive i razumeju evoluciju srpske književnosti kroz vekove.
U zaključku, objavljivanje „Književnoistorijskih i esejističkih dela Milorada Pavića” predstavlja značajan korak ka valorizaciji jednog od najvažnijih autora srpske književnosti. Na ovaj način, Pavićeva dela će biti dostupna novim generacijama, što će doprineti daljem razvoju kritičke misli i proučavanju srpske književne tradicije.
