Naučnici su zahvaljujući teleskopu Džejms Veb otkrili drevnu i udaljenu galaksiju koja pruža značajne dokaze o ranijem nego što se mislilo prelaznom periodu iz „mračnog doba“ svemira, koje je nastalo neposredno nakon Velikog praska. Ova galaksija, nazvana JADES-GS-z13-1, posmatrana je onako kako je izgledala otprilike 330 miliona godina nakon Velikog praska, događaja koji je obeležio početak svemira pre otprilike 13,8 milijardi godina. Kako prenosi Rojters, za poređenje, površina Zemlje je stara oko 4,5 milijardi godina.
Astrofizičar Joris Vitstok sa Centra za kosmičku zoru Univerziteta u Kopenhagenu istakao je da je teleskop Veb potvrdio postojanje jedne od najudaljenijih galaksija poznatih do sada. Istraživači veruju da je univerzum doživeo brzo i eksponencijalno širenje tokom prvih trenutaka nakon Velikog praska. Kada se dovoljno ohladio, usledio je period poznat kao kosmičko mračno doba, kada je mladi univerzum bio obavijen gustim slojem vodoničnog gasa u električno neutralnom stanju.
Nakon ovog mračnog perioda usledila je epoha rejonizacije kada je svemir prvi put počeo da sija. Austrijski naučnici sada veruju da je galaksija JADES-GS-z13-1 jedna od najranijih poznatih galaksija koje su u tom periodu mogle da pređu u novo stanje. Vitstok naglašava da galaksija, za razliku od drugih sličnih udaljenih galaksija, pokazuje jasne tragove koji sugerišu da sadrži moćan izvor ultraljubičastog zračenja, što znači da je rejonizaciju započela mnogo ranije nego što se očekivalo.
Tokom vremena kada su se formirali prvi zvezde, crne rupe i galaksije, fenomen poznat kao „kosmička zora“ obeležava trenutak kada je ultraljubičasto zračenje, koje je emitovano, hemijski promenilo neutralni vodonik. Ovaj proces, poznat kao rejonizacija, omogućio je da ultraljubičasta svetlost pobegne iz galaksije, čime je svemir „osvetljen“.
Kevin Hejlajn, naučnik sa Univerziteta u Arizoni, dodaje da je posle Velikog praska svemir bio u stanju kakva je bila „supa“ od vodonika, helijuma i tamne materije, koja se postepeno hladila. U tom stanju, svemir je bio neproziran za energičnu ultraljubičastu svetlost, dok su atomi vodonika bili u neutralnom stanju, sa elektronima vezanim za svaku česticu.
Svetlost koju je teleskop Džejms Veb otkrio u galaksiji JADES-GS-z13-1 može poticati od snažnog formiranja zvezda u njenom jezgru ili od prisustva supermasivne crne rupe koja troši okolni materijal, ili od kombinacije ta dva fenomena. Galaksija JADES-GS-z13-1 je široka oko 230 svetlosnih godina, što je nekoliko stotina puta manje od veličine naše Mlečne staze.
Ovo otkriće pruža nova saznanja o ranijim fazama evolucije svemira i o tome kako je izgledala prva poglavlja njegove istorije. Ovakva istraživanja ne samo da nam pomažu da razumemo našu galaksiju i njenu okruženje, već i širi naše znanje o oblikovanju univerzuma kao celokupnog. Naučnici nastavljaju sa proučavanjem ovih galaksija kako bi prikupili više informacija o vremenu kada su se formirali prvi astrofizički objekti, te kako su ti procesi uticali na strukturu svemira kakvu danas poznajemo. Galaksija JADES-GS-z13-1 tako predstavlja ključni prozor u prošlost svemira, omogućavajući naučnicima da bolje razumeju njegov kompleksan i uzbudljiv razvoj.
