U blizini Jerusalima, tokom arheoloških iskopavanja, otkriveno je telo iz petog veka nove ere, umotano u teške metalne lance. Ova grobnica iz vizantijskog doba donela je neočekivano otkriće – osoba koja je praktikovala asketsko samokaznjavanje bila je žena.
Iskopavanja su se odvijala u nizu kripti arheološkog nalazišta Kirbat el-Masani, smeštenom tri kilometra severozapadno od Starog grada Jerusalima. U ovom području otkriveni su kosturi mnogih muškaraca, žena i dece. Jedan od grobova sadržavao je kosti osobe vezane lancima, ali arheolozi ističu da ti lanci nisu imali zlu nameru. Naprotiv, oni su bili sredstvo samokontrole i asketizma.
Nakon što je hrišćanstvo postalo dominantna religija Rimskog carstva 380. godine n.e., pojavili su se novi manastiri i asketizam, gde su monasi odricali zemaljskih uživanja u duhovne svrhe. Prvobitno, Izraelska uprava za arheologiju, koja nadgleda iskopavanja, navela je da je osoba sahranjena sa lancima bila muškarac. Međutim, novo istraživanje objavljeno u aprilu 2023. godine u časopisu „Journal of Archaeological Science: Reports“ je ukazalo na to da je osoba zapravo žena.
Jedna od koautorki studije, arheolog Elizabeta Boreato iz Vajzmanovog instituta u Izraelu, rekla je da su dokazi o korišćenju lanaca od strane muških asketa široko dokumentovani, ali da je vrlo retko pronaći dokaze o ženama koje su koristile lance na isti način. Analizirajući kosti, utvrđeno je da je osoba bila između 30 i 60 godina u trenutku smrti. S obzirom na lošu očuvanost kostiju, istraživači su koristili analizu peptida, što su mali lanci amino-kiselina, u zubnoj gleđi kako bi utvrdili pol.
Otkriveno je prisustvo AMELX, gena na X-hromozomu koji igra ulogu u razvoju gleđi, ali nije pronađen AMELY, gen na Y-hromozomu. Ovo ukazuje na to da je osoba verovatno imala dva X-hromozoma i da je bila žena. Istraživači su napomenuli da njihovi rezultati pokazuju samo biološku identifikaciju pola, a ne njegovo saznavanje ili preferenciju.
Boreato je dodala da istorijski zapisi sugerišu da su žene često bile sklone ekstremnom asketizmu, pokoravajući svoje zemaljske instinkte kroz molitvu, post i meditaciju. Korišćenje lanaca u ovoj kontekstu predstavlja jedan od najekstremnijih aspekata asketske prakse, koji je imao za cilj da kontroliše i telo i duh. Ograničavanje telesnih pokreta ostavljalo je, kako je rekla Boreato, prostor za duhovni fokus na Boga.
Ovo otkriće ne samo da obogaćuje razumevanje asketske prakse u vizantijskoj eri, već i daje novi uvid u ulogu žena u religijskim tradicijama tog doba. Dokazi o ženama koje su se posvećivale asketskim praksama na sličan način kao muškarci otvaraju nove perspektive o njihovoj spiritualnoj ulozi u društvu.
Uprkos činjenici da su lanci smatrani simbolom samokaznjavanja, istraživanje prati dublju i složeniju interpretaciju. U doba kada su društvene norme često ograničavale uloge žena, ovo otkriće podseća da su žene često tražile puteve za izražavanje svoje duhovnosti i povezanosti s višim bićima.
Arheolozi nastavljaju da istražuju ovu fascinantnu lokaciju, u nadi da će pronaći još više informacija koje će doprineti razumevanju tog perioda i njegovih složenosti. Ova otkrića ne samo da produbljuju naše znanje o istoriji, već i osvetljavaju živote onih koji su živeli u to vreme, njihovu veru i unutrašnje borbe.
